Omgaan met psychische wonden

Inleiding

Het meedragen van psychische pijn kan zwaarder drukken dan lichamelijke pijn. Alhoewel natuurlijk lichamelijke pijn ook niet mis te verstaan kan zijn. Het grote verschil is dat lichamelijk pijn meer aanwijsbaar is, makkelijker gedeeld en ook sneller begrepen kan worden. Een behandeling of medicatie is vaak gericht in te zetten. Bij psychische of geestelijke pijn ligt dit toch anders. Het is al moeilijk om deze pijn te durven delen. Laat staan om deze goed te omschrijven. Toch maken u en ik een aantal keren in het leven deze pijn in hevige mate mee. Wat dan ook de aanleiding mag zijn. Maar wat is onze houding daartegenover? Vluchten in allerlei al of niet vergaande verslavingen? Bewust deze pijn proberen te overstemmen door bepaalde (onverstandige) keuzes in het leven door te drukken?

Psychische kwetsuren

Zo links en rechts een psychische tegenvaller oplopen is niet levensvreemd. Dat brengt het leven met zich mee. Kleine kinderen ervaren dit op lichamelijk vlak. U herkent het vast wel van (uw eigen) kinderen of kleinkinderen van de basisschoolleeftijd. Zeker in het voorjaar en in de zomer als er buiten gespeeld kan worden. Tenminste ik ga er vanuit dat de meeste kinderen dit nog doen. Niet zelden bereiken mij signalen over kinderen die met mooi weer achter de pc of spelcomputer zitten. Binnen wel te verstaan. Te zot voor woorden. Kinderen horen bezig te zijn met echt spelen. Dat wil zeggen hun fantasie verbinden met de werkelijkheid van hun eigen omgeving. Niet met die van een schijnwerkelijkheid zoals bij pc spellen van deze tijd. De kinderen die nog wel buiten spelen, zitten dan vaak vol met schrammen, blauwe plekken en muggenbulten enz. En soms resulteren enkele waaghalsexperimenten in een gebroken ledemaat waarmee een bezoek aan de spoedeisende hulp afdeling van een ziekenhuis noodzakelijk is. Niet anders is het met onze psyche. Ook die loopt vooral in onze jonge jaren allerlei kwetsuren op. De puberteit is daar een bijzondere periode in. Jong volwassenen kunnen zich dan ook behoorlijk ellendig en hulpeloos voelen in hun zoektocht naar zichzelf.

Het leven is niet volmaakt

Niet zelden bestaat er een kloof tussen onze psychische weerstand en gesteldheid en de dingen die we doen. Soms kunnen we bepaalde keuzes of besluiten psychisch helemaal niet overzien, maar die we toch doen. Onze opvoeding of omgeving waarin we zijn opgegroeid zijn hier medebepalend voor. Maar of dat altijd even kloppend is, is maar de vraag. Vaak niet. Daar komen we dan in later tijd achter. We willen dan dingen herstellen maar dat gaat niet altijd. Dit kunnen situaties zijn waarin we ons dood ongelukkig voelen. Want inmiddels is duidelijk geworden dat bepaalde keuzes die u (eerder) heeft gemaakt  in het leven, niet gemaakt hadden moeten worden. Daarnaast kunnen ons dingen overkomen waar we niet op gerekend hadden. Dit kan b.v. een verlieservaring zijn of ervaringen die uw persoon moedwillig schade toebrengen. Dit levert de nodige psychische verwondingen op. Hoe dan ook, het leven is nooit volmaakt. Altijd zullen er van tijd tot tijd momenten zijn die een psychisch kwetsuur of misschien een verwonding tot gevolg hebben.

Welke reactie kunnen we verwachten?

Waar een wond op ons lichaam ontstaat daar kunnen we een reactie van het lichaam verwachten. Het is trouwens een van de momenten waarop het zelf genezend vermogen van ons lichaam zeer duidelijk is te zien. Bij een te overzien wondje zie je het vaak eerst bloeden waarna het bloed stolt. Na enige tijd ontstaat er een korstje waaronder zich het wondje dicht met nieuw weefsel. Soms is het aangepast weefsel wat wij herkennen als een litteken.  Kort samengevat bestaat de genezing van een wondje uit drie onderdelen. 1. Reactie 2. Regeneratie (herstel en weefsel aangroei) 3. Adaptatie (aanpassing). Deze kenmerken zou je ook kunnen vertalen in de reactie op de psychische verwonding. Het is goed om dit te leren inzien. Vaak raken we in paniek of raken we depressief n.a.v. de psychische reactie. De regeneratie werken we vaak tegen doordat we niet bereidt zijn om veranderingen toe te laten. En de adaptatie blijft dan vanzelf uit. Wat overblijft is een verschansen in de bestaande patronen en daardoor een voortdurend opspelen van psychische pijn.

Wat is te herkennen en hoe te reageren?

Hoe meer we begrijpen wat er met ons gebeurd hoe beter het is om aan onze reactie te beantwoorden. Psychische wonden kunnen, zoals al gezegd, door uit één lopende situaties ontstaan. Soms ineens, dan weer geleidelijk aan zoals bij een wrijvingspunt waardoor uiteindelijk een blaar ontstaat. De reactie is dat er een proces ontstaat rond de wond. Bij een stevige wond ontstaat er een bloeding. Geestelijk is dit ook zo. Een stroom van emoties en tranen willen de geestelijke wond schoon spoelen. Ga daarom een periode van huilbuien niet tegen. Tracht het te beleven en wil niet gelijk deze wond gaan verbinden terwijl het schoonspoelen nog bezig is. De depressieve of soms paniekerige gevoelens kunnen we vergelijken met de koorts. Het vertraagt ons denken en handelen. We worden gedwongen om rust in acht te nemen. Depressies of lusteloosheid is dan ook een teken dat er een psychische verwonding is, net zoals we infectie herkennen aan de koorts.  Natuurlijk is lusteloosheid vervelend, maar laten we vooral het signaal oppakken om eerlijk naar ons zelf te kijken en de verwonding onder ogen leren zien. Niet onbelangrijk is om daarbij deskundige hulp in te roepen. Bijna altijd worden depressieve gevoelens als zeer negatief gezien zoals koorts gelijk wordt aangevallen met onderdrukkingsmiddelen als b.v. paracetamol. Misschien kan onze reactie wat milder zijn door een en ander even toe te laten. Het is ten slotte een signaal wat we serieus moeten nemen. Niet om gelijk te bestrijden maar om de reden van het signaal te (gaan) begrijpen.

Regeneratie als genezingsreactie gebeurd ook met de psychische wonden. Bij een lichamelijke wond zie je nieuwe cellen ontstaan. Onze psyche probeert ook nieuwe wegen te vinden om met psychisch leed om te gaan. We kunnen dit proces mee helpen door ons open te stellen voor nieuwe gedachten en inzichten. Die nieuwe gedachten kunnen in (hulpverlenings)gesprekken tot ons komen. We kunnen deze zelf ook verzamelen door het lezen van goede boeken.

Wil een psychische wond genezen zal adaptatie moeten plaatsvinden. Onze psyche past zich aan naar een nieuwe of andere situatie. Tijdens hulpverleningsgesprekken wordt geprobeerd hier ondersteuning aan te bieden. Dit is wel een punt waar mensen met psychische verwondingen de meeste pijn ervaren. Er is ook een zekere durf nodig om bepaalde (levens)situaties aan te passen. De omgeving van b.v. vrienden of collega’s zullen dit niet altijd goed kunnen begrijpen. Zelfs de naaste omgeving kan moeite ervaren om ruimte te geven aan uw broodnodige aanpassing.

Het litteken

Bij lichamelijk wondgenezing ontstaat bij adaptatie meestal een litteken. Het weefsel past zich ter plaatsen aan. Psychisch is dit ook zo. Bepaalde onderwerpen of levensgebieden zullen met een litteken getekend zijn. Een litteken op psychisch vlak is en blijft herkenbaar en daarom voelbaar. Littekenweefsel is bindweefsel, van een andere soort dus dan het bestaande weefsel rond de plaats van de wond. Het doel is om de verbroken continuïteit van het weefsel te herstellen. Ook op psychisch vlak gebeurd het zelfde. Onze geest probeert de continuïteit weer te herstellen, alleen het kan niet meer op de wijze zoals voorheen. Er wordt een anders soort “weefsel” (lees gedachten of inzichten) gevormd wat als bindmiddel functioneert. Juist dat litteken zorg er voor dat twee delen weer tot elkaar gebracht kunnen worden. Hiermee bedoel ik de ondranden van u en uw probleem. Als er geen voldoende begeleiding is om uw psychische wond te doen genezen dan zal er een groot litteken zich afzetten. Wordt u tijdens de periode van zorgen goed begeleidt of heeft u een vertrouwenspersoon dan zal het litteken zich tot een minimum beperken. Een litteken is een sterkte constructie om de rijen letterlijk weer te doen sluiten. Gebeurd dit niet dan blijft de wond open of zal bij iedere geringe krachtsinspanning openspringen. Accepteer daarom een (goed) litteken. In de cosmetische chirurgie wordt nogal eens een litteken minder zichtbaar gemaakt. Na een psychische wond is het zo gek nog niet om een litteken een litteken te laten zijn. Met andere woorden kies voor de weg van acceptatie en aanvaarding over de dingen die u niet kunt veranderen.

Open wonden

Niet zelden maak ik mee dat mensen steeds weer gehinderd worden door een psychische wond die opspeelt. Dit kan een wond zijn die jaren geleden is ontstaan. Een van de oorzaken bij een lichamelijke wond die steeds open gaat is dat er een lichaamsvreemd stukje inzit. Dit kan b.v. een metaal- of glassplinter zijn of iets anders. Het lichaam stoot dit af. Psychisch is dit eigenlijk precies hetzelfde. Als we een oude gedachtengang die ons eigenlijk belemmerd, blijven koesteren dan gaat keer op keer de betreffende wond open. Een slechte toevoer van gezonde stoffen kan ook een wond niet doen sluiten. Als we ons blijven bedienen met achterhaalde gedachten patronen, b.v. vanuit onze opvoeding of vanuit vorige relaties enz., dan blijft ons probleem intact. Beter gezegd, er is weinig kans tot genezing in het vormen van een effectief litteken die leed en werkelijkheid krachtig kan vereniging.

Genezing

Bij genezing wordt vaak 1 op 1 gedacht dat het probleem helemaal is opgelost. Misschien dat het directe probleem is opgelost maar de wegen daar naar toe zorgen voor blijvende markeringspunten. Willen wij ons inzetten om een psychische wond te doen laten genezen, dan moeten wij durven om de drie wondgenezingskenmerken hun werk te laten doen. Wij moeten durven onze psyche te laten bloeien, te laten herstellen en te laten aanpassen aan nieuwe uitgangspunten. Veel psychische wonden slaan de weg van genezing in als het verleden niet meer als uitgangspunt gekozen wordt. Leer een litteken te accepteren en op waarde te schatten. Genezen is aanpassen, verandering, je horizon verbreden, andere mensen in je omgeving proberen toe te laten, je openstellen voor nieuwe gebieden als spiritualiteit als je dat niet gewend ben. Mensen die wel gewend zijn om te leven vanuit een spirituele bron doen er niet verkeerd aan om deze bron is te herzien of juist te verdiepen. Wat betekend dit echt voor mij? Belemmerd dit mij of geeft het mij juist ruimte en perspectief?

Eerlijkheid

Omgaan met psychische wonden dat valt niet mee. Onbegrip, onwetendheid of het (on)bewust vasthouden aan oude patronen spelen vaak een belangrijke rol die ons weerhoudt om tot echte genezing te komen. Eerlijkheid, goede hulp en de tijd zijn absolute voorwaarden om de stagnatie in de genezing te doen vlot trekken.